12 Φωτογραφίες και 12 Διαπιστώσεις

Tης ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ Ι. ΣΤΑΜΟΥΛΗ *

Ηταν µόλις την προηγούµενη Κυριακή (15/2) όταν, όσοι από εµάς ασχολούµαστε και παρακολουθούµε, αυτό το πονεµένο θέµα της διατήρησης της ιστορικής µνήµης του Β’ Παγκοσµίου Πολέµου, εµβρόντητοι διαβάσαµε σε ανάρτηση γνωστού Έλληνα ιστορικού για τη δηµοπράτηση των 12 φωτογραφιών, από Βέλγο πωλητή, ο οποίος τις ανέβασε στο περίφηµο e-Bay!

Εκτοτε έχει χυθεί άπλετο µελάνι (πραγµατικό και διαδικτυακό!) και έχει, επίσης, σηκωθεί ο γνωστός κουρνιαχτός της αντιπαράθεσης που τόσο πολύ µας χαρακτηρίζει, ως πολίτες και ως έθνος!

Όµως, ανεξάρτητα του τι έγινε, τι έπρεπε να γίνει και του τι, τελικά, θα γίνει για την απόκτηση από την Πατρίδα, των συγκλονιστικών αυτών φωτογραφιών, το γεγονός προσφέρεται για έναν συνολικό αναστοχασµό, αναφορικά µε το που βρισκόµαστε στο θέµα το Επανορθώσεων. Στην ευρύτερη αυτή θεµατική ανήκουν, τόσο οι διαδικασίες και ο τρόπος επεξεργασίας και διατήρησης της ιστορικής µνήµης, όσο και η διεκδίκηση των οφειλόµενων επανορθώσεων από την σύγχρονη, δηµοκρατική Γερµανία, ως διάδοχο εκείνου του φρικτού µορφώµατος του Ράιχ.

Σκεπτόµενη φωναχτά, καταλήγω σε 6 διαπιστώσεις του τι έγινε µέχρι τώρα και 6 διαπιστώσεις του τι θα έπρεπε να γίνει:

1. Οι πρώτες στρατηγικές κινήσεις

Με την επανένωση της Γερµανίας, η συζήτηση για την αναβίωση τον τρόπο που είχε αντιµετωπίσει, µεταπολεµικά, τις υποχρεώσεις απέναντι στην δική µας Χώρα, φούντωσαν. Χρειάστηκαν 5 ολόκληρα χρόνια για να εκδιπλωθούν συγκεκριµένες στρατηγικές κινήσεις. Ως κύκνειο άσµα, θα λέγαµε, της πολιτικής διαδροµής του Ανδρέα Παπανδρέου στις 14 Νοεµβρίου 1995 κατατέθηκε, µε την ουσιαστική συµβολή του Γ.Α. Μαγκάκη, ρηµατική διακοίνωση για το σύνολο των εκκρεµοτήτων µεταξύ Ελλάδος και Γερµανίας, ενώ ταυτόχρονα η πρωτοβουλία άσκησης της αγωγής των Διστοµιτών, για την καταστροφή της 10ης Ιουνίου 1944 -από τον, τότε εκλεγµένο µε το ΠΑΣΟΚ Νοµάρχη Βοιωτίας, Γιάννη Σταµούλη- καταδεικνύει την ύπαρξη συνεκτικής στρατηγικής.

2. Νοείται, δικαστική διεκδίκηση της µνήµης;

Πολλοί αναφώνησαν, «µα τι βλακείες είναι αυτές;!». Και όµως, 30 ολόκληρα χρόνια µετά την άσκηση αυτής της πρωτοποριακής αγωγής, που είχε ως αποτέλεσµα την έκδοση ιστορικών δικαστικών αποφάσεων, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, η απάντηση είναι εκκωφαντικά θετική.

3. Ολιγωρία στη δεκαετία της κρίσης

Τα χρόνια περνούν και η Ελλάδα ολιγωρεί. Εξι χρόνια και δύο Κυβερνήσεις χρειάστηκαν για να ολοκληρωθεί και να ψηφιστεί από την Ολοµέλεια του Ελληνικού Κοινοβουλίου το περίφηµο Πόρισµα, ενώ άλλα εικοσιπέντε για να επανέλθουµε µε ρηµατικές διακοινώσεις. Η ελληνική ολιγωρία δεν αφορά µόνον στις ευθείες ενέργειες διεκδίκησης. Γίνεται κραυγαλέα όταν παρατηρούµε τη σφαίρα των µη κρατικών δράσεων και συνεχίζεται έως τώρα, δυστυχώς!

4. Έλλειψη εθνικής στρατηγικής

Αυτή δυστυχώς, είναι η µεγάλη πληγή! Οσο και να προσπαθήσει ένας υπουργός, ένας βουλευτής, ένας καθηγητής ή ένας δικηγόρος, Εθνική Στρατηγική, ούτε χαράσσεται ούτε επιτυγχάνεται. Αυτή, προϋποθέτει για την Ελλάδα, συστηµατικό και µακροπρόθεσµο σχεδιασµό µελέτης της ιστορίας και των δεδοµένων, πλήρη εκδίπλωση στρατηγικών και πρόσκληση σε εµπλοκή, κάθε υγιούς κυττάρου της κοινωνίας.

5. Συλλογικότητες σε αέναη αναζήτηση

Ως αποτέλεσµα της πιο πάνω έλλειψης, πολύ αλλά και λιγότερο, γνωστές συλλογικότητες, βρίσκονται σε αέναη αναζήτηση στόχων και αναλώνονται σε κούφιες ρητορικές και άδεια συνθήµατα.

6. Ευτυχώς, η ιστορική τεκµηρίωση καλπάζει!

Να και ένα καλό σηµάδι. Συνολικά, αυτό είναι το συµπέρασµα. Παρουσιάζονται, φυσικά και εδώ κάποιες παθογένειες, αφού ούτε εδώ έχουµε συνεκτικό σχεδιασµό και στρατηγική, όµως συµπερασµατικά, η ιστορική έρευνα και τεκµηρίωση πλουτίζει ανέλπιστα!

Αυτά περίπου, τα συµπεράσµατα, µέχρι τώρα. Όµως οφείλουµε να ανασυγκροτηθούµε για το µέλλον και για τις επόµενες γενιές, γιατί είναι απαραίτητο να γνωρίζουµε και να µάθουµε, για να µην ξαναπάθουµε.

Εξι, λοιπόν, σύντοµες διαπιστώσεις, για το τι θα µπορούσε να γίνει, στο εξής:

1. Ενηµέρωση της ελληνικής κοινής γνώµης και νέος κύκλος δικαστικών διεκδικήσεων, µε νέες νοµικές κατασκευές, παράλληλα µε την αναµόχλευση του θέµατος ενώπιον της διεθνούς κοινής γνώµης. Ακούγεται περίπλοκο και βαρύγδουπο, αλλά δεν είναι. Οι τρόποι είναι γνωστοί. Αρκεί να δούµε, πώς έχει καταφέρει, η διεθνής Εβραϊκή Κοινότητα την διάχυση της έννοιας του Ολοκαυτώµατος ή πώς έγινε, σχετικά πρόσφατα, γνωστή η γενοκτονία των Αρµενίων από τους Τούρκους.
2. Διαρκής παρουσία και συµµετοχή της Ελλάδος σε κάθε διεθνή θεσµό σχετικό µε τη µνήµη του B’Π.Π. πχ Claims Conference ή στο Stiftung Erinnerung Verantwortung Zukunft (EVZ).
3. Επιστηµονική τεκµηρίωση των ελληνικών αξιώσεων. Ας αναφέρουµε εδώ -και µόνον ως παράδειγµα- την περίπτωση της αποτίµησης του Κατοχικού Δανείου που µας οφείλει η Γερµανία. Αρµόδια για αυτό είναι η Τράπεζα της Ελλάδος, αλλά τίποτα δεν έχει γίνει εκ µέρους της, όλα αυτά τα χρόνια. Η εκτίµηση, από τις υπηρεσίες της, του συνολικού ύψους των γερµανικών εκταµιεύσεων και υπεξαιρέσεων, στις οποίες προέβησαν νοµιµοφανώς οι αρχές τις ναζιστικής Γερµανίας κυρίως το 1942 και ο υπολογισµός της οφειλής µε βάση τα τρέχοντα δεδοµένα, θα µπορούσε να είναι η αρχή.
4. Χρηµατοδότηση της ιστορικής έρευνας από κάθε δηµόσια ή ιδιωτική πηγή για την περίοδο 1940-1945 και δηµιουργία Μουσείου για την περίοδο της ελληνικής συµµετοχής στο Β’ Π.Π.
5. Προγραµµατισµός διεθνών συνεδρίων για την ανάδειξη των θεµάτων, κάθε επιστηµονικού τοµέα (ιστορικό, νοµικό, οικονοµικό, κοινωνιολογικό κ.α.).
6. Ενίσχυση του θεσµού του χαρακτηρισµού Μαρτυρικών Τόπων και Χωριών, ως κύριο φορέα για την καταγραφή σε τοπικό επίπεδο των, κάθε είδους καταστροφών και υποστηρικτή της διδασκαλίας της τοπικής ιστορίας.