Ευρωβαρόμετρο: Οι Ευρωπαίοι σε κλοιό ανασφάλειας και ακρίβειας

Το νέο «Ευρωβαρόμετρο» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με στοιχεία από την πανευρωπαϊκή έρευνα του φθινοπώρου 2025, αποτυπώνει μια Ευρώπη που παραμένει ανήσυχη για τον κόσμο και την καθημερινότητά της, αλλά ταυτόχρονα ζητά περισσότερο ρόλο για την Ευρωπαϊκή Ένωση στην προστασία των πολιτών και στη διαχείριση των διεθνών κρίσεων.

Στην αξιολόγηση του μέλλοντος, οι πολίτες εμφανίζονται σαφώς πιο συγκρατημένα αισιόδοξοι όσο η κλίμακα φέρνει το ερώτημα πιο κοντά στην προσωπική τους ζωή. Μόλις 44% δηλώνουν «συνολικά αισιόδοξοι» για το μέλλον του κόσμου, έναντι 52% που εμφανίζονται «συνολικά απαισιόδοξοι». Αντίθετα, όταν η ερώτηση αφορά την οικογένεια και τον εαυτό τους, το ποσοστό της αισιοδοξίας εκτοξεύεται στο 76%, με μόλις 22% να δηλώνουν απαισιοδοξία.

Για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της χώρας τους, οι εκτιμήσεις ισορροπούν: 57% δηλώνουν αισιόδοξοι για την ΕΕ και το ίδιο ποσοστό για τη χώρα τους, με τα ποσοστά της απαισιοδοξίας να κινούνται στο 39% και 41% αντίστοιχα. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει τη διάσταση ανάμεσα στη γεωπολιτική αβεβαιότητα και την πιο θετική αντίληψη για την προσωπική προοπτική.

Ασφάλεια, παραπληροφόρηση και ρητορική μίσους στην κορυφή των φόβων  

Στο πεδίο της ασφάλειας, η έρευνα καταγράφει υψηλά επίπεδα ανησυχίας για μια σειρά κινδύνων που αντιλαμβάνονται οι πολίτες ως άμεσα και πολυεπίπεδα. Πρώτη πηγή ανησυχίας είναι οι «ενεργές συγκρούσεις και πόλεμοι κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση», για τις οποίες 72% των ερωτηθέντων δηλώνουν ότι είναι «πολύ ανήσυχοι» ή «μάλλον ανήσυχοι» (βαθμοί 7-10 στην κλίμακα).

Ακολουθούν, με παρόμοια επίπεδα έντασης, οι κυβερνοεπιθέσεις από χώρες εκτός ΕΕ (66% «συνολικά ανήσυχοι»), οι φυσικές καταστροφές που επιδεινώνονται από την κλιματική αλλαγή (66%), η ανεξέλεγκτη μεταναστευτική ροή (65%) και η εξάρτηση της ΕΕ από τρίτες χώρες για την ενεργειακή της τροφοδοσία (62%). Ιδιαίτερα υψηλή, αν και ελαφρώς χαμηλότερη, είναι και η ανησυχία για απόπειρες τρίτων χωρών να επηρεάσουν εκλογές και την πολιτική ζωή στα κράτη μέλη, όπου «συνολικά ανήσυχοι» δηλώνουν 56%.

Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι εκφράζουν έντονη ανησυχία για κινδύνους που συνδέονται με την πληροφόρηση, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ποιότητα του δημόσιου λόγου. Το 69% δηλώνει ότι ανησυχεί πολύ ή αρκετά για την «παραπληροφόρηση, δηλαδή ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες», ενώ 68% εμφανίζονται αντίστοιχα ανήσυχοι για «ψευδές περιεχόμενο που δημιουργείται από τεχνητή νοημοσύνη, όπως deepfake βίντεο ή παραποιημένες πληροφορίες».

Σε παρόμοια επίπεδα κινείται η ανησυχία για τον λόγο μίσους, διαδικτυακό και εκτός διαδικτύου (68%), για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στο διαδίκτυο (68%), για τις απειλές στην ελευθερία του λόγου (67%), αλλά και για τη «συγκέντρωση της ισχύος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε λίγες μεγάλες εταιρείες» (63%). Οι «κοινωνικές πολώσεις», ως «αυξανόμενες διαιρέσεις μεταξύ ομάδων στην κοινωνία», ανησυχούν συνολικά το 63% των πολιτών.

«Περισσότερη Ευρώπη» για κρίσεις, άμυνα και ενέργεια  

Παρά το περιβάλλον ανησυχίας, η έρευνα καταγράφει σαφή εντολή προς την Ένωση για ενίσχυση του ρόλου της στην αντιμετώπιση των κρίσεων. Συνολικά 66% των Ευρωπαίων δηλώνουν ότι στο μέλλον ο ρόλος της ΕΕ στην προστασία των πολιτών από παγκόσμιες κρίσεις και κινδύνους ασφάλειας «θα πρέπει να γίνει πιο σημαντικός», ενώ 22% επιθυμούν να παραμείνει όπως είναι. Μόλις 10% θα ήθελαν να γίνει λιγότερο σημαντικός.

Το αίτημα αυτό συνοδεύεται από πολύ υψηλά ποσοστά συναίνεσης υπέρ της ενότητας και της ενίσχυσης των εργαλείων της Ένωσης. Το 89% συμφωνεί ότι «τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να είναι πιο ενωμένα για να αντιμετωπίσουν τις τρέχουσες παγκόσμιες προκλήσεις», ενώ 73% θεωρούν ότι η ΕΕ «χρειάζεται περισσότερα μέσα» για να τις αντιμετωπίσει. Παράλληλα, 86% δηλώνουν ότι η Ένωση «πρέπει να έχει ισχυρότερη φωνή σε διεθνές επίπεδο».

Στο ερώτημα για το πού θα πρέπει να εστιάσει η ΕΕ ώστε να ενισχύσει τη θέση της στον κόσμο, οι  πολίτες αναδεικνύουν στην κορυφή την άμυνα και την ασφάλεια (40%), την ανταγωνιστικότητα, την οικονομία και τη βιομηχανία (32%), καθώς και την ενεργειακή ανεξαρτησία, τους πόρους και τις υποδομές (29%). Ακολουθούν η εκπαίδευση και η έρευνα (25%), οι αξίες της Ένωσης συμπεριλαμβανομένης της δημοκρατίας και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (21%), η επισιτιστική ασφάλεια και η γεωργία (21%) και η δράση για το κλίμα (19%).

Ακρίβεια και κοινωνική συνοχή πρώτο αίτημα προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο  

Ερωτώμενοι για το τι θα ήθελαν να δουν να αντιμετωπίζει κατά προτεραιότητα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι πολίτες στέλνουν σαφές μήνυμα για το κόστος ζωής. Στην πρώτη θέση, με 41%, βρίσκεται η επιλογή «πληθωρισμός, αυξανόμενες τιμές και κόστος ζωής». Ακολουθούν η «οικονομία και η δημιουργία θέσεων εργασίας» (35%), η «άμυνα και ασφάλεια της ΕΕ» (34%) και η «δημόσια υγεία» (32%).

Σημαντικά ποσοστά καταγράφονται επίσης για την «φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό» (28%), το «περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή» (26%), τη «μετανάστευση και το άσυλο» (24%) και τη «δημοκρατία και το κράτος δικαίου» (23%). Πιο κάτω στην κλίμακα προτεραιοτήτων ακολουθούν η γεωργία και η επισιτιστική ασφάλεια (18%), η τρομοκρατία και το οργανωμένο έγκλημα (17%), η αυτονομία της ΕΕ στη βιομηχανία και την ενέργεια (13%), η ανθρωπιστική βοήθεια, η προστασία των καταναλωτών, η ισότητα των φύλων και η ψηφιοποίηση.

Στο ερώτημα για τις αξίες που θα πρέπει να υπερασπίζεται κατά προτεραιότητα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι πολίτες τοποθετούν στην κορυφή την «ειρήνη», με 52%. Ακολουθούν η «δημοκρατία» (35%), η «ελευθερία της έκφρασης και της σκέψης» (23%), η «προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ΕΕ και παγκοσμίως» (22%) και το «κράτος δικαίου» (21%).

Συγκρατημένη αισιοδοξία για το βιοτικό επίπεδο  

Όσον αφορά τις προσωπικές προοπτικές, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, 54% εκτιμούν ότι το βιοτικό τους επίπεδο «θα παραμείνει σταθερό» στα επόμενα πέντε χρόνια, 28% φοβούνται ότι «θα επιδεινωθεί», ενώ 16% ελπίζουν ότι «θα βελτιωθεί».

Οι νεότερες ηλικίες εμφανίζονται πιο αισιόδοξες: στους 15-24 ετών, 36% αναμένουν βελτίωση του βιοτικού τους επιπέδου, έναντι 16% που προβλέπουν επιδείνωση. Αντίθετα, στις μεγαλύτερες ηλικίες (55+), κυριαρχεί η πεποίθηση ότι τα πράγματα θα χειροτερέψουν, με 34% να αναμένουν μείωση του βιοτικού τους επιπέδου. Αντίστοιχη διαφοροποίηση καταγράφεται και ανά επίπεδο εκπαίδευσης, με τους πολίτες υψηλότερης εκπαίδευσης να εμφανίζονται πιο αισιόδοξοι από εκείνους με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο.

Η εικόνα της ΕΕ και της συμμετοχής των κρατών μελών  

Η στάση απέναντι στους ευρωπαϊκούς θεσμούς παραμένει σε γενικές γραμμές θετική. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταγράφει 38% «συνολικά θετική» εικόνα, 41% «ουδέτερη» και 20% «συνολικά αρνητική». Ταυτόχρονα, 59% των πολιτών δηλώνουν ότι θα ήθελαν το Κοινοβούλιο «να παίζει πιο σημαντικό ρόλο», έναντι 26% που προτιμούν λιγότερο σημαντικό ρόλο και 10% που θα το ήθελαν όπως έχει.

Η γενική εικόνα για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ακόμη πιο ευνοϊκή: 49% δηλώνουν ότι η ΕΕ τους δημιουργεί «συνολικά θετική» εικόνα, 34% «ουδέτερη» και 17% «συνολικά αρνητική». Αντίστοιχα, για τη συμμετοχή της χώρας τους στην Ένωση, 62% τη θεωρούν «καλό πράγμα», 26% «ούτε καλό ούτε κακό» και 11% «κακό πράγμα».

Η νεολαία πιο αισιόδοξη και πιο απαιτητική από την Ένωση  

Ειδικό τμήμα της έρευνας εστιάζει στους νέους 15-30 ετών. Η ομάδα αυτή εμφανίζεται πιο απαιτητική απέναντι στην Ένωση, αλλά και πιο αισιόδοξη για το μέλλον σε σχέση με τις μεγαλύτερες ηλικίες. Συνολικά 90% των νέων δηλώνουν ότι θέλουν μια ΕΕ «πιο ενωμένη», 87% ότι επιθυμούν «να έχει πιο ισχυρή φωνή» και 78% ότι θα ήθελαν «να διαθέτει περισσότερα μέσα» για να επιτύχει τους στόχους της.

Στο πεδίο της αισιοδοξίας, οι νέοι καταγράφουν υψηλότερα ποσοστά από τις άλλες ηλικιακές ομάδες όταν καλούνται να μιλήσουν για το μέλλον του κόσμου, της ΕΕ, της χώρας τους, αλλά και της οικογένειας και του εαυτού τους. Για παράδειγμα, 50% των 15-30 ετών δηλώνουν αισιόδοξοι για το μέλλον του κόσμου, έναντι 42% στην ομάδα 31-64 και 38% στους 65+.