Πώς ο καρκίνος μπορεί να προστατεύει τον εγκέφαλο από το Αλτσχάιμερ

Εδώ και δεκαετίες οι επιστήμονες παρατηρούν ότι είναι σπάνιο ένα άτομο να εμφανίζει ταυτόχρονα καρκίνο και νόσο Αλτσχάιμερ. Τώρα, μια ομάδα ερευνητών πιστεύει ότι ίσως έχει εντοπίσει τον λόγο, ανακαλύπτοντας ένα μόριο στα καρκινικά κύτταρα που βοηθά στην απομάκρυνση των προβληματικών πρωτεϊνών από τον εγκέφαλο.

Ύστερα από 15 χρόνια έρευνας, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Τορόντο στον Καναδά, εντόπισαν ένα συγκεκριμένο μόριο που υπάρχει στα καρκινικά κύτταρα και μπορεί να διασπά λανθασμένα αναδιπλωμένες πρωτεΐνες στον εγκέφαλο, επιτρέποντας την απομάκρυνσή τους αντί της συσσώρευσής τους. Στη νόσο Αλτσχάιμερ, η συσσώρευση λανθασμένα αναδιπλωμένων πλακών β-αμυλοειδούς και νευροϊνιδιακών συμπλεγμάτων της πρωτεΐνης ταυ καταστρέφει τα εγκεφαλικά κύτταρα και οδηγεί σε γνωστική έκπτωση.

Παρότι η ανακάλυψη έγινε με τη χρήση μοντέλου ποντικού, αποτελεί το πιο κοντινό βήμα που έχει γίνει μέχρι σήμερα στην κατανόηση της παράξενης σχέσης ανάμεσα στις δύο ασθένειες. Και παρότι ακούγεται αντιφατικό το ότι η μία θα μπορούσε να προστατεύει από την εμφάνιση της άλλης, τα επιστημονικά δεδομένα που το υποστηρίζουν πληθαίνουν. Μάλιστα, έχει διαπιστωθεί ότι ορισμένες αντικαρκινικές θεραπείες έχουν δείξει θετικά αποτελέσματα στην επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης.

Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όχι όλοι, αλλά ορισμένοι τύποι καρκίνου εκκρίνουν μια πρωτεΐνη που ονομάζεται κυστατίνη-C (cystatin-C ή Cyst-C), η οποία ταξιδεύει στο σώμα και βοηθά τον εγκέφαλο να απομακρύνει τοξικά συσσωματώματα αμυλοειδούς- τις κολλώδεις πρωτεϊνικές συσσωρεύσεις που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Η Cyst-C προσδένεται σε αυτά τα μικρά, επιβλαβή συσσωματώματα και «ενεργοποιεί» τα κύτταρα του ανοσοποιητικού του εγκεφάλου, τα μικρογλοιακά κύτταρα, κινητοποιώντας τα ώστε να συμβάλουν στη διάσπαση των πλακών.

Όταν οι ερευνητές απενεργοποίησαν τη βιολογική οδό της Cyst-C, αυτό το φαινομενικά προστατευτικό αποτέλεσμα εξαφανίστηκε. Αυτό ήταν αρκετό για να πειστούν ότι η αλληλεπίδραση μεταξύ της καρκινικής πρωτεΐνης και του ανοσοποιητικού συστήματος είναι κρίσιμη για την απομάκρυνση των πλακών και, κατ’ επέκταση, για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ.

«Βρήκαν ένα κομμάτι του παζλ», δήλωσε στο επιστημονικό περιοδικό Nature ο Ντόναλντ Γουίβερ, νευρολόγος στο Krembil Research Institute του Πανεπιστημίου του Τορόντο στον Καναδά, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη. «Δεν είναι σε καμία περίπτωση ολόκληρη η εικόνα. Αλλά είναι ένα ενδιαφέρον κομμάτι» σημείωσε.

Παρότι πολλοί επιστήμονες εδώ και καιρό πιστεύουν ότι υπάρχει μια μυστηριώδης σχέση ανάμεσα στη νόσο Αλτσχάιμερ και τον καρκίνο, η παθολογία των νόσων καθιστούσε δύσκολη την κατανόησή της. Παρόλο που, γενικά, οι ασθενείς με καρκίνο φαίνεται να εμφανίζουν χαμηλότερη συχνότητα νόσου Αλτσχάιμερ, διάφοροι παράγοντες επηρεάζουν αυτή την παρατήρηση- όπως το γεγονός ότι πολλοί μπορεί να αποβιώσουν πριν φτάσουν στην ηλικία εμφάνισης της νόσου, καθώς και το φαινόμενο γνωστό ως «chemo brain», το οποίο μπορεί να μιμείται τα πρώιμα στάδια της γνωστικής έκπτωσης.

Στη μελέτη αυτή, οι ερευνητές μεταμόσχευσαν τρεις τύπους ανθρώπινων όγκων- πνεύμονα, προστάτη και παχέος εντέρου– σε μοντέλα ποντικών με νόσο Αλτσχάιμερ. Τα ποντίκια με καρκίνο παρέμειναν απαλλαγμένα από τις πλάκες που χαρακτηρίζουν τη γνωστική έκπτωση. Αυτό οδήγησε τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι κάποιο μόριο από τα καρκινικά κύτταρα μπορεί να διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και να επιδρά ευεργετικά, αντί επιβλαβώς. Χρειάστηκαν έξι χρόνια για να διαπιστωθεί ότι το μόριο αυτό ήταν η πρωτεΐνη Cyst-C.

Παρότι τα ευρήματα είναι προκαταρκτικά, ανοίγουν τον δρόμο για την ανάπτυξη φαρμάκων που θα μπορούν να διασπούν τις λανθασμένα αναδιπλωμένες πλάκες και ακόμη και να αποτρέπουν τον σχηματισμό τους- χωρίς να απαιτείται η εμφάνιση καρκίνου. Παράλληλα, ενισχύουν την αναζήτηση υπαρχόντων αντικαρκινικών φαρμάκων που ενδέχεται να ωφελούν τον εγκέφαλο.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell.