Ιράν: Ο λαός στους δρόμους κατά των Αγιατολάχ, τρεις νεκροί και εσωτερικές ρωγμές στο καθεστώς

Η περίοδος που ακολούθησε τον λεγόμενο «πόλεμο των 12 ημερών» τον περασμένο Ιούνιο δεν λειτούργησε για την Τεχεράνη ως φάση ανασύνταξης, αλλά ως περίοδος διαρκούς φθοράς. Παρά τις εξωτερικές πιέσεις που συνεχίζουν να ασκούνται, το βασικό πρόβλημα του ιρανικού καθεστώτος εντοπίζεται πλέον στην αδυναμία του να κλείσει οποιοδήποτε μέτωπο, εσωτερικό ή εξωτερικό.

Κατά την πρόσφατη υποδοχή του Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο Ντόναλντ Τραμπ υπογράμμισε ότι το καθεστώς του Ιράν δεν απειλείται από μια αιφνίδια ανατροπή, αλλά από τη συσσώρευση πιέσεων που περιορίζουν τη δυνατότητά του να ελέγχει τις εξελίξεις. Η εκτίμηση αυτή αντανακλά την παρούσα πραγματικότητα στην Τεχεράνη, όπου η πολιτική αντοχή δοκιμάζεται σε πολλαπλά επίπεδα.

Στο στρατιωτικό πεδίο, τα πλήγματα του Ιουνίου κατέδειξαν ότι κρίσιμες εγκαταστάσεις μπορούν να στοχοποιηθούν και ότι η αποτροπή δεν λειτουργεί απολύτως. Το γεγονός αυτό δεν οδήγησε σε κατάρρευση, αλλά προκάλεσε πολιτική έκθεση και ρωγμές στην εικόνα ελέγχου του καθεστώτος. Παρά τη διατήρηση της κατασταλτικής του ισχύος, η χρήση της εμφανίζεται πλέον πιο επιλεκτική, όχι από αυτοσυγκράτηση αλλά λόγω του κινδύνου που συνεπάγεται μια ταυτόχρονη σύγκρουση με την κοινωνία και την οικονομία.

ویدیوی رسیده به ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهد نیروهای سرکوبگر حکومت در جریان اعتراضات عصر پنجشنبه ۱۱ دی‌ماه در نهاوند به سوی معترضان شلیک مستقیم کردند و سپس به سوی آن‌ها یورش بردند. pic.twitter.com/nxcIUvPmx4

— ايران اينترنشنال (@IranIntl) January 1, 2026

Από το καλοκαίρι και μετά, η οικονομία εξελίχθηκε στο βασικό εσωτερικό πεδίο έντασης. Η πτώση του ριάλ, ο πληθωρισμός και η αδυναμία σταθεροποίησης της αγοράς έπληξαν κοινωνικές ομάδες με πολιτικό βάρος, κυρίως εμπόρους και μεσαία στρώματα στα αστικά κέντρα. Η επανεμφάνιση κινητοποιήσεων με καθαρά οικονομικό χαρακτήρα, τρία χρόνια μετά τις μαζικές διαδηλώσεις που ακολούθησαν τον θάνατο της Μαχσά Αμίνι, δεν έχει τον ίδιο πολιτισμικό συμβολισμό, αλλά θεωρείται πιο επικίνδυνη σε βάθος χρόνου, καθώς αμφισβητεί την ικανότητα διακυβέρνησης.

Η αλλαγή ρητορικής από την κυβέρνηση, με αναφορές σε «νόμιμα αιτήματα», καταδεικνύει προσπάθεια επιβράδυνσης της φθοράς χωρίς όμως απτές λύσεις. Οι τρεις νεκροί από τις διαδηλώσεις των τελευταίων ημερών αποτυπώνουν τη ρευστότητα και την επικινδυνότητα της κατάστασης.

Η σημερινή κρίση δεν προέκυψε αιφνιδίως. Από την άνοιξη του 2025 είχαν ήδη καταγραφεί επαγγελματικά στοχευμένες κινητοποιήσεις από αρτοποιούς, αγρότες και μικρομεσαίους, λόγω καθυστερήσεων επιδοτήσεων, αυξημένου ενεργειακού κόστους και ελλείψεων βασικών αγαθών. Το καθοριστικό σημείο ήρθε στα τέλη Δεκεμβρίου 2025, όταν η νέα κατακρήμνιση του ριάλ οδήγησε εμπόρους του Μεγάλου Παζαριού της Τεχεράνης στους δρόμους. Μέσα σε λίγες ώρες, οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν σε μεγάλες πόλεις και απέκτησαν μαζικό χαρακτήρα, με συνθήματα στραμμένα πλέον κατά της πολιτικής και θρησκευτικής ηγεσίας.

Thousands of Iranian anti-regime protesters march in the city of Nahavand chanting “Long Live The Shah” (Javid Shah).

They support Crown Prince @PahlaviReza coming back to Iran to lead a transition to democracy and free elections pic.twitter.com/cCIXHv4Zdl

— Visegrád 24 (@visegrad24) January 1, 2026

Οι κυβερνητικοί ελιγμοί, όπως η αλλαγή διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας και οι εκκλήσεις για διάλογο, δεν ανέκοψαν τη δυναμική. Η εμπλοκή πανεπιστημίων, φοιτητικών κινητοποιήσεων και απεργιών κορυφώθηκε στις 31 Δεκεμβρίου, με διαδηλώσεις σε περισσότερες από 20 επαρχίες και συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας.

Το 2026 ξεκινά με το Ιράν σε συνθήκες πολλαπλής πίεσης. Το πρώτο σενάριο αφορά μια παρατεταμένη εσωτερική αποσταθεροποίηση χωρίς πολιτική διέξοδο, με το καθεστώς να διατηρεί κατασταλτική ισχύ αλλά να στερείται οικονομικών εργαλείων. Το δεύτερο σενάριο περιλαμβάνει εξωτερική στρατιωτική κλιμάκωση ως αντιπερισπασμό, με αυξημένο όμως κίνδυνο ανεξέλεγκτης σύγκρουσης. Το τρίτο, λιγότερο ορατό, αφορά τη σταδιακή απώλεια συνοχής του κρατικού μηχανισμού και πιθανές εσωτερικές ανακατατάξεις ισχύος.

Το Ιράν εισέρχεται στο νέο έτος χωρίς οικονομικό δίχτυ ασφαλείας, χωρίς συνεκτικό πολιτικό αφήγημα και με κοινωνία σε διαρκή αναβρασμό. Το πιθανότερο σενάριο δεν είναι η άμεση κατάρρευση, αλλά μια παρατεταμένη αστάθεια με αυξημένο ρίσκο εσωτερικών και γεωπολιτικών λαθών.