Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Γιάννης Παπαγιάννης μιλά στην Kontra Νews  για το βιβλίο του «Ο άνδρας που γεννήθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο»

Ο Γιάννης Παπαγιάννης μιλά στην Kontra Νews για το βιβλίο του «Ο άνδρας που γεννήθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο»

Σταύρος Ξηντάρας

Μια «ιστορική κωμωδία», που με το ειρωνικό, στοχαστικό, ανατρεπτικό της ύφος, την εμπεριστατωμένη αναπαράσταση των εποχών και την απολαυστική μεταχείριση των κεντρικών της ηρώων, μας υποχρεώνει σε μια διαφορετική ανάγνωση και αποτίμηση της Ιστορίας. Ο λόγος για το βιβλίο του Γιάννη Παπαγιάννη «Ο άνδρας που γεννήθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διάπλαση. 

-Μιλήστε μας λίγο για το νέο σας βιβλίο Ο άνδρας που γεννήθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Χαρακτηρίζω το βιβλίο ως «ιστορική κωμωδία» και πιστεύω ότι πέτυχα αυτό ακριβώς: ένα μυθιστόρημα για την ιστορία μας γραμμένο με τρόπο κωμικό. Ακολούθησα τα αχνάρια των πρώτων μυθιστορημάτων, των βιβλίων που δημιούργησαν το μυθιστόρημα, του Δον Κιχώτη και του Γαργαντούα. Το χιούμορ κατά συνέπεια σε άλλα σημεία είναι με σύγχρονο τρόπο υπαινικτικό, σε άλλα σημεία όμως ακολουθεί το στυλ του Θερβάντες και είναι «χοντρό». Ο κεντρικός ήρωας, ο Ιάκωβος Αθανασίου, είναι ένας Δον Κιχώτης του 19ου αιώνα, με έναν λιγότερο φιλόδοξο στόχο από αυτόν του ήρωα του Θερβάντες: θέλει να γίνει μηχανοδηγός στα τρένα. Όλες όμως οι προσπάθειές του αποτυγχάνουν και καταλήγει στο … να φάει ξύλο. Θα πρέπει να τονίσω ότι από τα πρόσωπα του μυθιστορήματος, μόνο τα πρωταγωνιστικά είναι φανταστικά. Τα υπόλοιπα είναι αληθινά. Εκτός από τον Εμμανουήλ Μπενάκη και τον Ανδρέα Συγγρό, την Πηνελόπη Δέλτα και τον Ίωνα Δραγούμη, ακόμα και πρόσωπα όπως ο Ιωάννης Ποσειδών, πράκτορας των Άγγλων, υπήρξαν.

-Γιατί ασχοληθήκατε με τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο; 

Γιατί αυτή η ιστορική περίοδος, με τις δύο χρεοκοπίες, του Τρικούπη και του Βενιζέλου, έχει πολλά κοινά σημεία με την σύγχρονη πραγματικότητα που ζούμε. Αυτό μου τράβηξε αμέσως το ενδιαφέρον. 

-Χρειάστηκε μεγάλη ιστορική έρευνα για να γραφτεί αυτό το βιβλίο; Πόσος χρόνος απαιτήθηκε; 

Χρειάστηκα 7 χρόνια για να ολοκληρώσω το βιβλίο. Κι από αυτά τα 7 χρόνια τα 3 πρώτα ήταν έρευνα. Η ιδέα γεννήθηκε στις αρχές της οικονομικής κρίσης, περίπου το 2010. Επί 3 χρόνια μελετούσα και σχεδίαζα. Περισσότερο ξεκίνησα τη μελέτη για να μάθω και να κατανοήσω τους λόγους που μας οδήγησαν στην κρίση, παρά για να γράψω ένα μυθιστόρημα. Κι είναι εκπληκτικό πόσα μαθαίνει κανείς και πόσο αλλάζει η οπτική του για τα πρόσωπα και τα γεγονότα όταν ανατρέχει σε πηγές. Κάτι που παρουσιαζόταν με τον έναν τρόπο σε μια πηγή, γινόταν τελείως διαφορετικό όταν συνδύαζα πολλαπλές πηγές. Διάβασα βιβλία, άρθρα, παλιές εφημερίδες. Πέρασα πολλές μέρες στην Εθνική βιβλιοθήκη. Έφτιαξα ένα βασικό πίνακα με τα γεγονότα της εποχής. Και πάνω σε αυτόν τον πίνακα σχεδίασα τα επεισόδια του ήρωά μου. 
-Γιατί ο ήρωας γεννήθηκε την ίδια μέρα με τον Βενιζέλο;

Για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή ένα από τα χαρακτηριστικά του κεντρικού ήρωα, είναι ότι έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του, που όμως δεν στηρίζεται πουθενά. Φοβάμαι πως αυτό συμβαίνει με πολλούς συμπολίτες μας, παλαιά και τώρα. Χρειαζόταν ωστόσο μια εσωτερική στήριξη αυτό το εύρημα κι έτσι ο ήρωας πιστεύει ότι είναι φτιαγμένος για μεγάλα πράγματα επειδή γεννήθηκε την ίδια μέρα με τον Βενιζέλο. Δεύτερον, γιατί το «εύρημα» αυτό μου δίνει τη δυνατότητα παράλληλου σχολιασμού μιας διπλής κοινωνικής πραγματικότητας. Δυο μωρά που γεννιούνται την ίδια μέρα δεν είναι καθόλου ίσα μεταξύ τους. 

-Το μυθιστόρημά σας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ανατρεπτικό ή και βλάσφημο. Αποκαθηλώνεις ένα πλήθος πρωταγωνιστών της Ελληνικής ιστορίας -πολλοί από τους οποίους έχουν σχεδόν «αγιοποιηθεί». 
Στόχος και στοίχημα του μυθιστορήματος ήταν να επαναδιαπραγματευθεί την ιστορία, να την ξαναδιαβάσει, να απομυθοποιήσει κάποια εθνικά στερεότυπα και να οδηγήσει τον αναγνώστη σε μια διαφορετική αντιμετώπιση του ιστορικού παρελθόντος και κατά συνέπεια του ιστορικού παρόντος. Ο Ανδρέας Συγγρός, ήταν Εθνικός ευεργέτης ή επιχειρηματίας που πλούτιζε με χρηματιστηριακές απάτες, χατιρικές κρατικές συμβάσεις κι επενδύσεις που πόνταραν στην χρεοκοπία της Ελλάδας; Ο Βενιζέλος ήταν Εθνάρχης ή δικτάτορας; Δημοκράτης ή θαυμαστής του Μουσολίνι; Για ποιο λόγο απέτυχε η πρώτη προσπάθεια Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, η Λατινική Νομισματική Ένωση; Ο Εμμανουήλ Μπενάκης έδωσε ή όχι εντολή για την εκτέλεση του Ίωνα Δραγούμη; Κάποια στοιχεία και σημεία του βιβλίου ίσως αντιμετωπιστούν με έκπληξη, με επιφύλαξη ή με θυμό από τον αναγνώστη. Ο Διονύσιος Σολωμός, είχε πει ότι πρέπει να μάθουμε να θεωρούμε Εθνικό ό,τι είναι αληθινό. Δεν ζητάω από τον αναγνώστη να ασπαστεί την δική μου οπτική, η οποία άλλωστε ελπίζω ότι είναι καλά κρυμμένη. Ας φτιάξει, με αφορμή το βιβλίο μου, ο κάθε αναγνώστης τη δική του αλήθεια. 

-Για ποιο λόγο πιστεύετε ότι έχει παραμορφωθεί η ιστορική αλήθεια; 

Νομίζω ότι κάθε έθνος ώριμο, κάθε έθνος ενήλικο και ικανό να αποφασίζει για τη μοίρα του, πρέπει να γνωρίζει και να αντέχει την ιστορική αλήθεια. Από εκεί και πέρα, οι λόγοι που παραποιήθηκε και παραμένει μεταλλαγμένη, είναι πολλοί. Πρώτα απ’ όλα, είναι γνωστό ότι η ιστορία γράφεται από τους νικητές κι άνθρωποι με τεράστια πολιτική επιρροή, όπως ο Μπενάκης, ο Βενιζέλος ή ο Συγγρός, ο οποίος θεωρούνταν ο δεύτερος ισχυρότερος άνδρας μετά τον βασιλιά, είχαν κάθε συμφέρον να παρουσιάσουν μια αγιοποιημένη εικόνα για τους εαυτούς τους. Έπειτα, στις αρχικές προσπάθειες των Ελλήνων να συγκροτηθούν ως κράτος, κρίθηκε αναγκαία μια ιστορική παραχάραξη που θα δημιουργούσε μια εικόνα εθνικής ενότητας κι ομοψυχίας.

Αυτή τη στιγμή πιστεύω ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος παραποίησης της ιστορίας. Αντιθέτως, η διατήρηση των μύθων και των ψεύτικων αγίων οδηγεί σε συχνά επικίνδυνους δρόμους. Θεωρώ  ότι μια ψύχραιμη αποτίμηση της ιστορίας θα βοηθήσει τους Έλληνες να επεξεργαστούν  με μεγαλύτερη ωριμότητα τα δεδομένα και να οδηγηθεί στις ορθότερες αποφάσεις. Κι ευτυχώς, αν και η επίσημη ιστορία γράφτηκε από τους νικητές, υπάρχουν πολλαπλές πηγές που επιτρέπουν την τεκμηριωμένη αναθεώρηση. Πράγμα που δεν υπάρχει πχ για τα πρώτα χρόνια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, για την αίρεση του Αρείου παραδείγματος χάριν, που ήταν ένα άλλο θέμα που με ενδιέφερε μυθοπλαστικά. 

Λίγα λόγια για το στόρι του μυθιστορήματος:

Το 2013 η Άννα Μαρία Αθανασίου ξεκινά να υλοποιήσει ένα τολμηρό όνειρο: με τη βοήθεια ενός πρώην φίλου της προγραμματιστή ξεκινούν να φτιάξουν μια ταινία για τη ζωή του προπάππου της Ιάκωβου Αθανασίου, με βάση ένα πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης. Το πρόγραμμα όμως ξεφεύγει απ’ τα χέρια τους και η ιστορία –και η ζωή– του προπάππου της προκύπτει διαφορετική. Γεννημένος την ίδια ημέρα με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο Ιάκωβος Αθανασίου ζει δυο χρεοκοπίες, ερωτεύεται, περιδιαβαίνει  ανάμεσα σε μύθους της εποχής και μαζί του ξαναζούμε και διαβάζουμε διαφορετικά την Ιστορία.

Ο Γιάννης Παπαγιάννης γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά κατάγεται από την Ικαρία. Σπούδασε φυσική και έκανε μάστερ στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα Πέντε ώρες (1990), Η πικρή γεύση (1993), Ο ύπνος περιβάλλει (1998), Η ασθένεια της πεταλούδας (2009), Το διπλό πρόσωπο του νου (2015). Έχει δημοσιεύσει διηγήματα σε λογοτεχνικά περιοδικά και έχει γράψει σενάρια για ταινίες μικρού μήκους. Δημοσιεύει κριτικές βιβλίου στην Αυγή, στον Ελεύθερο Τύπο και σε ηλεκτρονικά περιοδικά.

κλ΄κλ΄κλ